عوارض بازسازی عصب صورت فقط به زخم و بخیه محدود نمی‌شود. ممکن است زخم خوب ترمیم شود، اما حرکت صورت دیر برگردد یا با حرکت ناخواسته همراه باشد. برعکس، کم بودن حرکت در هفته‌های اول به‌تنهایی نشانه شکست نیست. برای فهم نتیجه باید نوع عمل، وضعیت عضله پیش از جراحی و مرحله بهبود را کنار هم دید. این مطلب به شما کمک می‌کند پیش از عمل سؤال‌های دقیق‌تری بپرسید و پس از عمل بدانید چه تغییری را باید گزارش کنید.
بازسازی عصب چه کاری انجام می‌دهد؟
در ترمیم مستقیم، جراح تلاش می‌کند دو سر عصب را بدون کشش نامناسب به هم متصل کند. اگر فاصله‌ای میان دو سر وجود داشته باشد، ممکن است از پیوند عصب استفاده شود. در انتقال عصب، پیام حرکتی از مسیر دیگری به عضله صورت می‌رسد. انتقال عضله آزاد، که برای بعضی موارد فلج طولانی‌مدت مطرح می‌شود، عمل دیگری است و خطرهای مربوط به خون‌رسانی عضله منتقل‌شده را نیز دارد. اگر نام چند روش را شنیده‌اید، از تیم بخواهید روی یک شکل ساده نشان دهد دقیقاً کدام بافت ترمیم یا منتقل می‌شود.
برای مقایسه گزینه‌ها و اهدافی مانند محافظت چشم، کنترل دهان و بهبود لبخند، راهنمای عوارض جراحی فلج صورت و انتخاب روش درمان را ببینید. همه این اهداف با یک عمل به دست نمی‌آیند. اگر هدف جراحی حرکت گوشه دهان است، ممکن است برای پلک به مراقبت یا اقدام جداگانه نیاز باشد.
تفاوت روش‌های استاتیک و دینامیک
DΛVΞ GΛRCIΛ / Pexels · Pexels License
عوارض بازسازی عصب صورت در محل عمل
درد، ورم، کبودی و احساس کشش ممکن است در دوره اولیه وجود داشته باشند. شدت مورد انتظار و مدت آن به وسعت عمل وابسته است. چیزی که ارزش توجه دارد روند علائم است: ورمی که ناگهان بیشتر می‌شود، دردی که رو به افزایش است، یا قرمزی در حال گسترش باید طبق دستور تیم جراحی گزارش شود. تب، ترشح چرکی و باز شدن لبه زخم نیز نیاز به بررسی دارند. از روی یک عکس نمی‌توان تشخیص داد که تورم طبیعی است، مایع جمع شده یا خون‌ریزی رخ داده است.
اسکار ممکن است مدتی پررنگ، سفت یا حساس بماند. محل برش، کشش پوست، سابقه زخم و درمان‌های قبلی بر ظاهر آن اثر دارند. زمان شروع مراقبت اسکار را بپرسید، چون مراقبت روی پوست کاملاً بسته با مراقبت زخم تازه متفاوت است. اگر پانسمان یا درن دارید، از تیم بخواهید روش رسیدگی، زمان برداشتن و شماره تماس خارج از ساعات کاری را کتبی بدهد. پانسمان را برخلاف دستور دستکاری نکنید.
عوارض محل برداشت عصب یا عضله
اگر برای پیوند، عصب حسی از ناحیه دیگری گرفته شود، ممکن است اطراف محل برداشت گزگز، کاهش حس یا ناراحتی ایجاد شود. اندازه ناحیه و مدت تغییر حس برای همه یکسان نیست. قبل از عمل بپرسید محل برش کجاست، چه تغییری در حس قابل انتظار است و چه علامتی باید دوباره بررسی شود. اگر از عصب حرکتی برای انتقال پیام استفاده می‌شود، سؤال اصلی این است که آن عصب قبلاً چه وظیفه‌ای داشته و استفاده از بخشی از آن چه اثری ممکن است بگذارد.
در انتقال آزاد عضله، ناحیه برداشت نیز زخم مستقل دارد. اگر عضله گراسیلیس از ران گرفته شود، درد و اسکار ران باید جدا از وضعیت صورت پیگیری شود. برنامه راه رفتن، فعالیت و بازگشت به کار را از تیم درمان بگیرید. خون‌رسانی عضله منتقل‌شده هم معمولاً در بیمارستان پایش می‌شود؛ اختلال خون‌رسانی می‌تواند نیاز به اقدام سریع داشته باشد. دستور پایش و مراجعه هر مرکز را بر اساس عمل خودتان دنبال کنید.
چرا حرکت دیر برمی‌گردد یا کامل نمی‌شود؟
وصل شدن عصب و برگشت حرکت دو اتفاق جداگانه‌اند. پس از ترمیم، رشته‌های عصبی باید در مسیر مناسب رشد کنند و به عضله برسند. فاصله تا عضله، وضعیت عضله و نوع آسیب بر نتیجه اثر دارند. تورم و درد اولیه هم می‌توانند حرکت را محدود کنند. به همین دلیل، زمان‌بندی ارزیابی باید از جراح گرفته شود و نتیجه یک بیمار دیگر را نمی‌توان به خود تعمیم داد. یک مطالعه بالینی درباره ترمیم عصب پس از آسیب حاد نشان می‌دهد که حتی پس از بازگرداندن پیوستگی عصب، درجاتی از ضعف ممکن است باقی بماند.
نخستین حرکت ممکن است کوچک باشد و فقط در وضعیت خاصی دیده شود. آنچه در آینه می‌بینید با اندازه‌گیری استاندارد پزشک یکسان نیست. برای مقایسه، فیلم کوتاه در نور و زاویه مشابه مفید است، به شرط آنکه تیم درمان شیوه حرکت را مشخص کرده باشد. اگر حرکت در زمان مورد انتظار ظاهر نشده، درباره نیاز به معاینه مجدد یا آزمایش سؤال کنید. تأخیر به‌تنهایی دلیل قطعی عمل مجدد نیست.
سینکینزی؛ وقتی دو حرکت ناخواسته با هم رخ می‌دهند
گاهی هنگام لبخند، چشم باریک می‌شود یا با بستن چشم گوشه دهان حرکت می‌کند. به این حرکت هم‌زمان ناخواسته سینکینزی می‌گویند. این حالت می‌تواند در روند بهبود عصب پس از آسیب، حتی بدون جراحی، ظاهر شود. معاینه کمک می‌کند معلوم شود مشکل بیشتر ضعف، سفتی یا انقباض ناخواسته است. برای توصیف علامت، بگویید کدام حرکت آغازگر است و چه حرکت دیگری به دنبال آن دیده می‌شود.
طبق توصیه‌های گروه علمی بین‌المللی سر و گردن، بازآموزی حرکت صورت و تزریق بوتولینوم از گزینه‌های درمان‌اند و جراحی برای موارد منتخب در نظر گرفته می‌شود. تمرین یکسان برای همه مناسب نیست. اگر حرکت شما با سفتی یا بسته شدن ناخواسته چشم همراه است، پیش از افزایش تعداد تمرین‌ها از متخصص توان‌بخشی صورت راهنمایی بگیرید. هدف درمان، کنترل بهتر حرکت است؛ انقباض قوی‌تر همیشه نتیجه بهتر نیست.
Fernando Capetillo / Pexels · Pexels License
بسته نشدن پلک و علائم چشم
اگر پلک کامل بسته نمی‌شود، رسیدگی به سطح چشم نباید تا برگشت لبخند یا نتیجه نهایی جراحی عقب بیفتد. از پزشک بخواهید برنامه محافظت را متناسب با وضعیت چشم توضیح دهد، از جمله اینکه چه زمانی نیاز به ارزیابی چشم‌پزشکی دارید. استفاده از قطره یا پماد و محافظت شبانه باید طبق دستور تیم درمان باشد. راهنمای مرکز عصب صورت وسکس بر حفاظت چشم در بسته نشدن کامل پلک تأکید می‌کند.
درد چشم، تغییر دید، حساسیت به نور یا قرمزی قابل توجه را به ویزیت معمول بعدی موکول نکنید. اگر چشم ناراحت است، به پزشک بگویید پلک در خواب و در حالت بیداری چطور بسته می‌شود و علائم چه زمانی شدیدترند. این اطلاعات به تصمیم درباره مراقبت سطح چشم کمک می‌کند و جای معاینه قرنیه را نمی‌گیرد.
چه زمانی تماس بگیریم و چه زمانی منتظر نمانیم؟
برگه ترخیص را معیار مراقبت قرار دهید. برای قرمزی رو به گسترش، خروج ترشح، تب، باز شدن زخم یا افزایش غیرمنتظره درد و ورم با تیم جراحی تماس بگیرید. تنگی نفس یا تورم سریع گردن نیازمند رسیدگی اورژانسی است. اگر ضعف جدید صورت ناگهانی و همراه ضعف اندام یا اختلال گفتار است، آن را خودبه‌خود به جراحی نسبت ندهید و با اورژانس تماس بگیرید. وقتی با تیم صحبت می‌کنید، زمان شروع، روند تغییر و علامت‌های همراه را بیان کنید.
برای پیگیری غیراضطراری، دو یا سه هدف ثبت کنید: بسته شدن چشم، نوشیدن از لیوان یا دامنه حرکت گوشه لب. تاریخ ویزیت بعدی، زمان بررسی حرکت و شرایط مراجعه زودتر را یادداشت کنید. اگر نتیجه با انتظار فرق دارد، ابتدا باید علت مشخص شود؛ ممکن است نیاز به زمان بیشتر، درمان چشم، بازآموزی حرکت یا در موارد منتخب بررسی اصلاح جراحی باشد.
پیش از عمل چه چیزهایی را ثبت کنیم؟
از پزشک بخواهید وضعیت فعلی چشم، حرکت لب و حس ناحیه‌ای را که قرار است از آن پیوند گرفته شود ثبت کند. اگر پیش از عمل هم گزگز، خشکی چشم یا سفتی صورت دارید، آن را بیان کنید تا بعداً بتوانید تغییر تازه را از علامت قبلی جدا کنید. داروها و مکمل‌ها و سابقه جراحی یا پرتودرمانی را هم به تیم بگویید. داروی تجویزی را به تصمیم خود قطع نکنید؛ زمان هر تغییر را با پزشک هماهنگ کنید.
اگر محل زندگی شما از مرکز جراحی دور است، پیش از ترخیص مشخص کنید برای معاینه زخم و چشم به کجا مراجعه کنید و گزارش آن را چگونه به جراح برسانید. از تیم بخواهید برای هر مرحله یک هدف روشن مشخص کند: در ویزیت اول ممکن است هدف بررسی زخم باشد و در ویزیت بعدی ارزیابی حرکت. همچنین بپرسید چه تغییری در برنامه باعث می‌شود معاینه زودتر لازم شود. این برنامه را در اختیار کسی هم بگذارید که روزهای اول در خانه کمکتان می‌کند.
جمع‌بندی
عوارض زخم، مشکل محل برداشت و اختلال حرکت سه موضوع متفاوت‌اند. پیش از جراحی درباره خطرهای روش مشخص خود سؤال کنید، مراقبت چشم را در اولویت نگه دارید و زمان ارزیابی نتیجه را با تیم درمان تعیین کنید. برنامه پیگیری روشن کمک می‌کند تغییرات طبیعی دوره بهبود را از نشانه‌هایی که نیاز به رسیدگی دارند جدا کنید.
